شنبه 16 مهر 1393
ارتباط با ما : 7-32291620-051
Farhangi@aqr.ir
 

امام رضا علیه‌السلام: روز مباهله مزیتی است که هیچ کس در آن بر اهل بیت علیهم‌السلام پیشی نگرفته است. عیون اخبارالرضا

اولویت‌های راهبردی

بررسی ظرفیت‌های فرهنگی‌– تاریخی سیره رضوی درگفت‌وگو با هادی وکیلی

دکتر هادی وکیلی رئیس سابق دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد و عضو گروه تاریخ این دانشکده می‌باشد که بنا به سوابق علمی و آموزشی ایشان در دو حوزه ظرفیت‌های تاریخی سیره رضوی و نقش آستان قدس در زمینه آموزش عالی  به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید. 
بررسی ظرفیت‌های فرهنگی‌– تاریخی سیره رضوی درگفت‌وگو با هادی وکیلی

به نظر شما چقدر ظرفیت‌های فرهنگی آستان قدس تا به امروز با توجه به شخصیت و سیره تاریخی حضرت رضا علیه‌السلام محقق شده است و چه نقاط ضعف و قوتی وجود دارد‌؟
فکر نمی‌کنم کسی مدعی باشد که تمامی ظرفیت‌های موجود در سیره امام رضا علیه‌السلام تاکنون عینیت یافته و محقق شده باشد؛ تبعا خیلی کار های خاص دیگری وجود دارد که هنوز برای آن ظرفیتی در نظر گرفته نشده و مقدمه سازی صورت نگرفته است. اگر بخواهیم عنوان کنیم، نمونه‌های فراوانی وجود دارد. اگر مبنا را سیره، سخنان و مجموعه آموزه های حضرت رضا علیه‌السلام قرار دهیم، مواردی را می‌توان به عنوان مهم‌ترین عناوین فرهنگی مشخص نمود که باید به آن توجه شود. مورد اول توجه به جامعیت دین است. چرا که دین از سه بخش اخلاق، عقاید و احکام تشکیل شده، که هر سه بخش باید به فضای زائر و زیارت انتقال داده شود. باید توجه بیشتری به زائران با توجه به بعد سه گانه دین یعنی اخلاق فقه و عقاید داشت. گاهی می‌بینیم زائرانی هستند که عاشقانه برای زیارت حضرت رضا به مشهد می‌آیند ولی ممکن است در زمینه حجاب مشکلاتی داشته باشند لذا این فرد در فقه به درستی آموزش ندیده و یا باور آن به احکام دین شکل نگرفته است. بنابراین توجه به این امر که قلمرو دین گسترده و وسیع است و تمامی ابعاد زندگی ما را در بر می‌گیرد بسیار اهمیت دارد. نباید زائر دین را تنها در حرم بودن، بداند و آن را باید در سایر بخش های زندگی خود نیز رعایت کند. همچنین باید به ابعاد اجتماعی و فرهنگی دین توجه شود، مثلا من نمی‌توانم حقوق دیگران را زیر پا بگذارم و در هنگام حضور در حرم راز و نیاز عارفانه داشته باشم.  مورد دوم در سیره حضرت رضا علیه‌السلام در بین مفاهیم دینی به دو مفهوم توجه بیشتری شده است ؛ یعنی میزان کاربرد کمی و کیفی این دو مفهوم بنا بر احادیث موجود که حتی مطالعه آماری شده است نشان می‌دهد امام در دو عرصه توجه ویژه‌ای داشته‌اند؛ توحید و امامت. بنابراین ما هم در فضای فعالیت‌های دینی باید سهم عمیق‌تری برای توحید و درک عمیق‌تر آن و همچنین درک صحیح و عمیق مفهوم امامت اختصاص دهیم. یکی از مشکلات امروز ما این است که درک عمیق و خوبی از مسئه توحید در میان مسلمانان و شیعیان وجود ندارد متاسفانه به درستی مرز صحیح توحید و رفتارهایی که می‌تواند به توحید آسیب بزند در عبادات و یا در رفتار و گفتار ما رعایت نمی‌شود . با توجه به غلوهایی که مداحان ما در شعر می‌کنند، بخشی از توحید و امامت به درستی انتقال داده نمی‌شود، این نشانه ضعف در درک صحیح توحید و امامت است. مورد سوم از عناوین فرهنگی مورد توجه درسیره و سخنان حضرت رضا علیه‌السلام که می‌توانیم آن را در جامعه القاء نماییم و در فضای شهر مشهد گسترش دهیم؛ فرهنگ مدارا، محبت و ساده‌زیستی در عین تلاش برای فعالیت‌های اقتصادی است، مورد چهارم فعالیت‌های سیاسی و توجه به سرنوشت اجتماعی و سیاسی در کنار عدم تعلق و وابستگی به مقامات دنیوی و سیاسی است. 

به نظر شما مهمترین مانع آستان قدس در تحقق این مفاهیم چه می‌تواند باشد؟
من پیشنهاد می‌کنم آستان قدس در حوزه فعالیت‌های فرهنگی خود؛ حفظ سادگی و پرهیز از تکلف و تصنع و رسوم‌ سازی و مراسم‌سازی را در نظر بگیرد. یکی از جاذبه‌های دین در تمام بشریت سادگی آن بوده است. ساده نه به معنای عمیق نبودن؛ سادگی به معنای صاف و زلال بودن و نه اینکه با افزودن آداب و رسوم و  تکلفات، سادگی آن را مخدوش نماییم و با پیچیدگی دین را سخت کنیم . دینداری باید روان و ساده و قابل درک و قابل اجرا و قابل پذیرش باشد.

در حوزه زائر اولویت فرهنگی آستان را چه مواردی می‌دانید؟ 

اگر بخواهیم بسط بیشتری دهیم؛ وضعیت موجود وضعیتی است که گاهی کرامت زائر و کرامت حاضرین رعایت نمی‌شود؛ مثلا افرادی که برای اولین بار وارد حرم می‌شوند، خیلی با اداب و شیوه زیارت آشنا نیستند ما باید در این حوزه با کرامت و ادب آنها را راهنمایی نماییم و این رفتارشان را حمل بر تخلف نکنیم، آنها را درک کرده و راهنمایی نماییم و این باید به عنوان یک سنت جا بیافتد که حق با زائر است ولو خطا کند‌. در مجموع اگر بخواهیم وضعیت موجود را مورد بررسی قرار دهیم تبعا آستان قدس از همه ظرفیت هایش برای زائران استفاده نکرده است یکی از این ظرفیت ها که به سادگی مورد غفلت قرار گرفته، هزاران خادمی است که از ظرفیت‌هایشان استفاده حداقلی می‌شود. بخشی از خدام را می‌توان در بخش‌های تخصصی‌تر مشغول کرد تا خدمت‌رسانی بهتری به زائران داشته باشند. این امر نیاز به مدیریت گسترده طیف خدام دارد. حتی میتوان خادمانی را در نظر گرفت که در حرم حضور ندارند ولی در همان محل زندگی خود به حضرت خدمت می‌کنند. 

به نظر شما آیا آستان قدس رسالتی در زمینه مشکلات فرهنگی کشور به عهده دارد یا باید انحصارا به خدمت‌رسانی به زائران بپردازد؟
تبعا از باب قاعده اهمیت؛ اولویت باید خود زائرین و مجموعه حرم مقدس باشد و هیچ فعالیت دیگری نباید این عامل را تضعیف کند. این مسئله باید با نهایت قوت پیگیری شود مگر زمانی که امکانات اجازه این امر را بدهد؛ به عنوان مثال در بخش‌های زیادی از کشور نیاز به نمازخانه وجود دارد و در بسیاری از راه‌ها و جاده‌ها و روستاها و شهرهای کوچک کمبود مسجد دیده می‌شود شما می‌دانید مسجد تنها جایگاهی برای برپاداشتن نماز نیست و کارکرد های متعدد فرهنگی اجتماعی و سیاسی دارد. باید مساجد متعدد با نام حضرت رضا علیه‌السلام بدون توجه به تقسیم بندی شیعه و سنی برپا شود.

با توجه به سابقه آموزشی شما این سؤال را مطرح می‌کنم، می‌دانید که بخشی از فعالیت‌های فرهنگی آستان قدس در زمینه تاسیس حوزه و دانشگاه است‌، شما با این تصدی‌گری موافقید و کلا جایگاه آستان قدس را در مسئله ی حوزه و دانشگاه چطور میدانید؟
من معتقدم ما هم برای دانشگاه و هم برای حوزه نیاز به حضور آستان قدس داریم البته با توجه به این که اولویت اول آستان قدس باید زائرین و محدوده حرم مطهر باشد. در زمینه دانشگاه ، اگر منظور ساختن، اداره کردن و داشتن دانشگاه از نوع فعالیت سازمان‌های آموزش عالی است که این جزو وظایف آستان قدس نیست و به نظر من لزومی ندارد. مثلا فرض کنید که دانشگاهی مانند فردوسی وجود دارد و ما دانشگاه دیگری ایجاد می‌کنیم و از استادان همان دانشگاه فردوسی بهره می‌بریم، خب کار عبثی است. آستان نباید کاری را که دیگران نیز می‌توانند از عهده آن برآیند، انجام دهد. آستان قدس باید کارهایی که دیگران نمی‌توانند انجام دهند را بر عهده گیرد. به عنوان مثال ؛ در زمینه ی دانشگاه ها مشکلی که وجود دارد این است که ظرفیت برخی از رشته های دانشگاهی مورد نیاز در کشور ما کم است و در بعضی از رشته ها، در مقاطع؛ تحصیلات تکمیلی  در کشور ما محدودیت وجود دارد  این یکی از مشکلات جدی است که در بخش تحصیلات تکمیلی به خصوص مقطع دکتری ما در پرورش نیروهای متعهد و انقلابی کامیاب نبوده‌ایم. در این حوزه جای خالی آستان قدس مشاهده می‌شود و در این عرصه باید ورود پیدا کرد. در کل آستان قدس باید ببیند در کدام قسمت مشکل و بحران وجود دارد و باید رفع شود البته این بحران در زمینه ی علوم انسانی کاملا قابل مشاهده است. آستان قدس با ورود در این بخش می‌تواند موثر واقع شود. در زمینه حوزه، آستان قدس از گذشته و بعد از انقلاب با حوزه ارتباط خوبی داشته است. اما ارتباط آستان قدس چه در سطح تولیت و چه بدنه با علمای تراز اول باید تقویت شود. دوم اینکه آستان قدس باید نشان دهد که می‌تواند امکانات خود را جهت پیشرفت حوزه بسیج نماید. من معتقدم حوزه علمیه مشهد باید حداقل در حد حوزه نجف فعالیت داشته باشد؛ چراکه پایگاه علمی امام رضا علیه‌السلام است و یک مرکز مهم فرهنگی و تمدنی جهان اسلام است که هنوز در موقعیت خود قرار نگرفته است. و حمایت‌های علمی و مادی و حتی امکانات سخت افزاری و سایر امکانات (کتابخانه‌ها، خابگاه‌ها و رفع مشکلات معیشتی ایشان) می‌تواند در دستور کار آستان قدس قرار گیرد البته نکته بسیار مهم این است که استان قدس باید از ورود به مسائل اختلافی درون حوزه دوری جوید. بالأخره همیشه بین علما دیدگاه‌هایی مخالف وجود داشته که اتفاقا منشا رشد حوزه بوده است و آستان قدس نباید به نوعی جانب‌داری بخشی از حوزه را انجام دهد. 
 
اولویت‌های راهبردی ، ظرفیت‌های فرهنگی‌ تاریخی ، سیره رضوی ، وکیلی ، آستان فرهنگ ، سازمان فرهنگی آستان قدس رضوی 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
عبارات کلیدی:
امتیاز دهید
بیشتر بخوانید
تبادل نظر کاربران
.
 

گفتگو(بایگانی)

دسترسی سریع

اشتراک بسته تخصصی فرهنگی


* پست الکترونیک
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر

نشریه همگام.

طرح های فرهنگی.

.
وقف و نذر
.