شنبه 16 مهر 1393
ارتباط با ما : 7-32291620-051
Farhangi@aqr.ir

امام رضا علیه‌السلام: همانا اگر مردم محاسن کلام ما را بدانند از ما تبعیت می‌کنند. میزان الحکمة/ج 8/ح 13797

کانون تربیت و تعالی

مروری بر اولویت‌های نظری و عملی خدمات فرهنگی در آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام نظافت

بررسی مسیر تحول فعالیت‌های فرهنگی آستان قدس رضوی نیازمند بررسی ظرفیت‌های مفهومی سیره رضوی و همچنین بررسی امکانات و ابزارهای تحقق آن می‌باشد؛ در این زمینه حوزه علمیه مشهد می‌تواند نقش پررنگی ایفا کند لذا در همین زمینه با حجت‌الاسلام‌والمسلمین نظافت استاد حوزه و مدرسه علمیه حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه ارائه می‌شود. 
مروری بر  اولویت‌های نظری و عملی خدمات فرهنگی در آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام نظافت

کیفیت تحقق ظرفیت‌های آستان قدس رضوی در حوزه فرهنگ را تاکنون چگونه ارزیابی می‌کنید؟

قطعاٌ اقدامات خوبی تاکنون انجام شده است اما همچنان تا نقطه مطلوب فاصله فراوانی وجود دارد. در این خصوص ابتدا باید سنجشی از اثرگذاری فعالیت‌ها با توجه به سطح ارتقای معرفت زائرین صورت گیرد. می‌توان در یک دوره زمانی مشخص و پیوسته از زوار نظرسنجی نموده و به طور مداوم سطح تأثیرگذاری برنامه‌های فرهنگی آستان قدس را مورد ارزیابی قرار داد.  به نظر من تشکیل حلقه‌های معرفت، سخنرانی‌های مؤثر، برنامه‌های معنوی و مراسم مذهبی نقاط قوت کنونی است که باید حفظ و تقویت شود ولی ظرفیت‌های فراوان دیگری نیز وجود دارد که باید نسبت به فعال نمودن آن‌ها اقدام نمود.

از نظر شما هدف اصلی و مطلوب در فعالیت‌های فرهنگی آستان قدس چه باید باشد؟
به اعتقاد بنده مهمترین مسأله، تربیت انسان است. در اینجا متولیان و سیاستگذاران آستان قدس رضوی باید شأن امام رضا علیه‌السلام را در نظر گرفته و تصور کنند که اگر خود حضرت در چنین شرایطی بودند، چه اقداماتی انجام می‌دادند؟ چراکه شأن امام شأن پیامبر است. امام جانشین حجت خداست. با نظر به قرآن و به طور خاص آیه 164 سوره آل عمران می‌توان دریافت که شأن پیامبر و رسالت او، تربیت و تزکیه انسان است. پیامبر معلم قرآن و حکمت است. پیامبر جان انسان‌ها را از ظلمت و از شرک و گناه پاک می کند. بر همین اساس شأن امام رضا علیه‌السلام هم، رشد انسان هاست لذا پاسخگوی سؤالات و شبهات ایشان است. از این رو هر کس هر سؤالی در زمینه مسائل معرفتی ، اعتقادی و سبک زندگی دارد، حرم مطهر رضوی باید پاسخگوی آن باشد. امام رضا گره‌گشای کار مردم است. مهر امام رضا علیه‌السلام مهرِ جهانی و گسترده است. چرا که جانشین رسول خداست. قرآن در مورد پیامبر می فرماید: (وما أرسلناک إلا رحمه للعالمین)، ای پیامبر تو منجی رحمت برای همه اهل عالم هستی.

منظور شما این است که با توجه به سیره امام رضا علیه‌السلام گستره فعالیت‌های فرهنگی آستان قدس رضوی باید سایر ادیان را هم در برگیرد؟
بله. حتی کسی که بودایی و هندوست، باید سهمی در آستان قدس داشته باشد. در همین راستا توجه به روایتی از حضرت علی بن موسی‌الرضا علیه‌السلام ضروری است. روایتی که شایسته است در عصر حاضر نیز اجرایی شود. امام رضا علیه‌السلام فرمودند: رَحِمَ اللّهُ عَبدًا أحیا أمرَنا . فَقُلتُ لَهُ : فَکَیفَ یُحیی أمرَکُم ؟ قالَ : یَتَعَلَّمُ عُلومَنا ویُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَإِنَّ النّاسَ لَو عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعونا؛ خدا رحمت کند کسی که امر ما اهل بیت را زنده می‌کند. سؤال شد آقا  چطوری امر شما زنده می شود؟ فرمودند علوم ما را فرا گرفته و به مردم بیاموزند. در اینجا منظور از مردم (الناس) در واقع عموم کسانی است که با امام رضا علیه‌السلام آشنا نیستند. هر چند که بسیاری از شیعیان هم آشنایی عمیقی ندارند و همچنین عده زیادی از مسلمانان هم با وجود علاقه به اهل بیت علیهم‌السلام، امام رضا علیه‌السلام را نمی‌شناسند. پس امام رضا علیه‌السلام با گروه‌های مختلف مردم تعامل داشته‌اند. حتی با کسانی که اصلاٌ خارج از ادیان الهی هستند. امام رضا علیه‌السلام می‌فرمایند لو علموا محاسن کلامنا لتبعونا. اگر مردم دنیا بدانند سخنان ما اهل‌البیت چقدر زیباست، اگر به محاسن کلام ما آشنا بشوند همه پیرو ما خواهند شد. یعنی در حال حاضر بین اهل‌البیت علیهم‌السلام و مردم دنیا جهل و ناآگاهی مانند حجابی فاصله انداخته است. این حجاب را چه کسی باید کنار بزند؟ اینجاست که نقش مسئولان آستان قدس رضوی برجسته می‌شود. ایشان باید برنامه‌ریزی نموده و خدام فرهنگیِ فراوانی را بکار گیرند. به این صورت که زائران مستعد و علاقه‌مند حرم مطهر رضوی از مرحله زیارت به مرحله خدمت ارتقاء پیدا کنند. الان این حرکتِ چند سال اخیر تحت عنوان «زیر سایه خورشید» یک ابتکار خوبی برای جهانی کردن امام رضا علیه‌السلام است که باید مورد بازبینی قرار گرفته و ارتقاء پیدا کند. به این صورت که به طور خاص سهم ادیان و مخاطبین مختلف تعیین شده و ساز و کار توانمندسازی و بسیج افراد برای ایفای نقش خادمی فرهنگی و سفیر فرهنگی امام رضا علیه‌السلام روشن شود. از امام رضا علیه‌السلام سوال شد که «من احسن الناس عیشا؟» زندگی چه کسی از همه نیکوتر است؟ فرمودند:«من حسن عیش الناس فی عیشه» یعنی کسی که زندگی دیگران در زندگی او حسن پیدا کند. پس امام رضا علیه‌السلام به علاقه‌مندانشان می آموزند که محدود نباشند و سعی کنند دیگران هم در امکاناتشان سهمی داشته باشند. به طور خاص محبت کردن به کسانی که با امام رضا علیه‌السلام آشنا نیستند می‌تواند وسیله‌ای برای آشناییِ با امام رضا علیه‌السلام باشد. یعنی ما بایستی به زوار و نخبگان بیاموزیم که چگونه وسیله‌ آشنایی و حلقه وصل میان دیگران و امام رضا علیه‌السلام شوند. به عنوان مثال در مورد مسیحیت، باید افرادی تربیت شوند که بتوانند انجیل را خوب بشناسند، به نقطه‌های مشترک مسیحیت با اسلام و همچنین نقاط قوت و ضعف آن آگاه باشند و از آن ها برای گفتگو دعوت نمایند. خداوند در آیه 64 سوره آل عمران «قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَةٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ...» ای پیامبر به اهل کتاب بگو به سمت یک کلمه مشترک بیایید. ما باید آن کلمه سواء و مشترک را بیابیم. مثلاٌ کلمه سواء با اهل سنت، کلمه سواء با مسیحیت، با یهودیت و..... را فهم کرده و بر اساس آن طرف مقابل را رشد و ارتقاء دهیم.

با این توضیح، مهمترین عناوین فرهنگی که لازم است آستان قدس رضوی در این فرایند به آن توجه کند، چه مواردی است؟

از نظر بنده، اولین عنوان، عنوان معرفت هست. منظور معارف کلیدی و بنیادی است. معارفی که نقطه شروع دین، زیربنای دین و زیر بنای حرکت انسان است، نه معارفی که حکم میوه‌های این معارف کلیدی را دارد (مثل معرفت به کیفیت نماز و وضو). معارف کلیدی، معارفی است که به زندگی انسان هویت و جهت می‌بخشد. معارفی که در وجود انسان حرکت ایجاد نموده و شوق‌آفرین است. یکی از معارف کلیدی معرفت به انسان و ارزش‌های انسانیست. این بحث‌های انسان‌شناسی بسیار اهمیت دارد البته نه به زبان پیچیده بلکه با زبان روان و ساده. دوم معرفت نسبت به خدا و عظمت خدا، پیامبر رحمت و ولی و جانشین اوست و سپس معرفت نسبت به دنیا است یعنی انسان‌ها باید بدانند به کجا آمده اند و هدف زندگی چیست و در نهایت بحث‌های فرجام‌شناسی است.
دومین عنوان، عنوان تربیت است. معرفت به تنهایی ارزش‌مند نیست. معرفت وقتی ارزشمند می شود که منجر به تقویت و رشد انسان گردد. فضای حرم مطهر باید به گونه‌ای باشد که مشکلات روحی روانی مردم آن جا درمان شود. موانع رشد انسان‌ها به ایشان تفهیم گردد. در صلوات شعبانیه داریم که اهل بیت علیهم‌السلام (ملجأ‌الهاربین) هستند؛ یعنی پناهگاه فرارکنندگان (کسانی که از شیطان و نفس اماره گریخته‌اند). حرم باید به گونه‌ای باشد که هر کس علاقه دارد به چشمه حیات دست پیدا کند آنجا را ملجأ خود تلقی نموده و در آنجا سیراب شود.
عنوان مهم دیگر ارتقاء است. ایمان درجات مختلفی دارد. در روایت داریم که آدمی درجات ایمان را پله پله طی می‌کند. باید شرایط به گونه‌ای باشد که زائرین پس از زیارت ارتقاء پیدا کنند. باید برای زائر تبیین کرد که فلسفه دوست داشتن امام رضا علیه‌السلام چیست و از این طریق سطح محبت او را افزایش داد. اساساً محبت است که به تبعیت می‌انجامد. افراد وقتی دوست‌دار حقیقی امام رضا هستند که مطیع او بوده و از او تبعیت کنند. و خود را به اخلاق او زینت بخشند. پس باید به دنبال این باشیم که افراد را ارتقاء بدهیم.
عنوان دیگر شناسایی نخبگان است. ما بایستی نخبگان را از میان زوار شناسایی نموده و به آن ها آموزش تربیت نیرو بدهیم و چگونگی خادمی فرهنگی امام رضا علیه‌السلام و خدمت در راه اهداف او را بیان کنیم. زائر باید تبدیل به خادم شود و در شهر و محله خود علمدار معارف رضوی باشد. 
عنوان مهم دیگر تبیین زیارت است (اهمیت  و آداب زیارت، درس‌های زیارت، زیارت مقبول و...) که این زیارت باید عارفانه باشد. همچنین وجود کرسی ثابت درس قرآن و تفسیر آن همچنین نهج البلاغه و صحیفه سجادیه بسیار مهم است. 
شرح و تبیین مناظرات امام رضا علیه‌السلام هم می‌تواند به عنوان یک سرفصل مهم مورد توجه قرار گیرد. فنون مناظره، روش‌شناسی مبارزه امام رضا علیه‌السلام، چگونگی پاسخ‌دهی به سؤالات و.... در مواجهه با رهبران ادیان مختلف از جمله موضوعات قابل بحث است. در تبیین این مهم ما حتی می‌توانیم از زبان هنر هم استفاده کنیم. استفاده از ظرفیت هنر متناسب با حرم در جذب زوار اهمیت زیادی دارد. 
حرم امام رضا علیه‌السلام  قابلیت آن را دارد که کانون مناظرات حساب شده و هدفمند علمی باشد. البته باید در نظر داشت که ما نمی‌خواهیم تریبون مستقل در اختیار مخالفین قرار دهیم. این‌ها نیاز به طراحی مدل داشته و نکته‌ها و ضمائم فراوانی هم همراه آن است. گفت‌وگوهای چالشی هدفمند جذابیت بالایی دارد و باید در عین حال مراقب بود که موجب اضلال دیگران نشود. بالاخره این افراد در این جامعه زندگی می‌کنند. بسیاری از آن‌ها در معرض شبهات ماهواره‌ها هستند. چه اشکالی دارد همین شبهه را در حرم به همراه پاسخ صحیح آن بشنوند. در واقع ما با این روش زائر را واکسینه می‌کنیم.
عنوان بعدی که توجه به آن لازم است، خانواده و مشاوره می باشد. تهاجم فرهنگی غرب به طور جدی خانواده را هدف گرفته است. بالارفتن سن ازدواج و آمار طلاق، زندگی بدون فرزند و ... همه نمونه‌های آن است. این جا باید مشاوران مخلص دلسوز و مجرب در دسترس باشند. همچنین باید سبک زندگی رضوی و اسلامی متناسب با شرایط جدید آموزش داده بشود. منظور این است که روح حاکم بر زندگی امام رضا و اهل‌البیت منتقل شده و متناسب با شرایط جدید توسط افراد در زندگی خانوادگی‌شان پیاده شود.

تأثیرگذاری این فعالیت ها با دفعات محدودی که زائر به زیارت می‌آید، چگونه ممکن می‌شود؟

تربیت یک روال مستمر دارد. قرآن تربیت را تشبیه به کاشت و برداشت کرده است. خوب طبیعی است که با یک دفعه به حرم آمدن،  تحولی در زائر رخ نمی دهد. پس باید ارتباط زائر با ما قطع نشود. به گونه‌ای که در شهر خودش هم باید به نوعی ارتباط ما با وی حفظ شود. ارسال کتب، رفع شبهات، برطرف کردن گرفتاری‌های وی و... از جمله کارهایی است که می‌تواند انجام شود. ما می‌توانیم حلقه وصل هر فرد در شهر خودش باشیم و یک سر شاخه‌هایی در هر استان داشته باشیم که به طور مداوم با آن‌ها ارتباط داشته و به آن‌ها خوراک فکری بدهیم. از طریق یک شبکه انسانی ما با همه افرادی که با یک دفعه زیارت در این دانشگاه بین‌المللی ثبت نام کرده اند، ارتباط برقرار می‌کنیم. دانشگاهی که دانشجوهایش را پله پله ارتقاء می‌دهد. یعنی همه افراد از متعلمی به مقام معلمی ارتقاء پیدا می‌کنند.

مهم‌ترین ابزار رسیدن آستان قدس به این هداف چه می‌تواند باشد؟

حوزه علمیه می تواند بال رسیدن به این اهداف باشد. اگر آستان قدس رضوی بخواهد بین‌المللی بیندیشد، و زمینه‌ساز ظهور امام زمان عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف باشد، باید بداند به نیروی فهیم فرهنگی نیاز دارد.  طبیعتاً در این مسیر امام جماعت، مربی ،مشاور و... مورد نیاز است. حوزه باید بال آستان قدس رضوی باشد. امام رضا علیه‌السلام به عنوان عالم آل محمد، می‌تواند منشأ بالندگی و پویاییِ حوزه باشد. یکی از اشکالات جدی حوزه‌های علمیه در شرایط کنونی این است که حوزه مثل یک دانشکده پزشکی شده که به بیمارانش که مردم باشند توجهی ندارد. آستان قدس باید زمانی حوزه را مورد حمایت خود قرار دهد که در حوزه‌های علمیه برای امام رضا علیه‌السلام یار تربیت شود. در واقع کمک‌های آستان قدس به حوزه علمیه باید هدفمند باشد. اهداف حوزه اهداف امام رضاست. به نظر بنده در این جهت آستان قدس می‌تواند دقیق‌ترعمل کند. حتی دانشگاه رضوی هم نباید در سطح دیگر دانشگاه‌ها تنزل پیدا کند. اینجا بایستی معارف رضوی ترویج شود. یعنی در دانشگاه رضوی باید افراد، متخصص ارائه بحث‌های رضوی در ابعاد گوناگون باشند. به همین منوال دانشگاه امام رضا علیه‌السلام هم نباید در سطح دانشگاه‌های دیگر تنزل پیدا کند. دانشجویانی که در دانشگاه امام رضا هستن باید رنگ و بوی امام رضا را داشته باشند. آستان قدس یا باید متولی تحول و پویائی حوزه باشد.  در حال حاضر، مشکل دنیای اسلام کمبود نیرو است. ما خلأ نیرو داریم (منبری مؤثر،امام جماعت مؤثر و ...) آستان قدس باید در این جهت حوزه علمیه را یاری نماید. هر جا که کمک‌های خود را مؤثر دید، بی‌دریغ به آن مبادرت نماید. 
 
کانون تربیت و تعالی ، اولویت‌های نظری و عملی خدمات فرهنگی ، حجت‌الاسلام نظافت ، نشریه همگام ، آستان فرهنگ ، سازمان فرهنگی 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
عبارات کلیدی:
امتیاز دهید
بیشتر بخوانید
تبادل نظر کاربران
.
 

گفتگو(بایگانی)

  • تنها راه فقرزدایی و رفع محرومیت‌ها تحقق اقتصاد مقاومتی است

    تولیت آستان قدس رضوی در برنامه گفتگوی ویژه خبری شبکه دو سیما:

    تنها راه فقرزدایی و رفع محرومیت‌ها تحقق اقتصاد مقاومتی است
  • بررسی ظرفیت‌ها و اولویت‌های آموزش‌وپرورش در آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با دکتر حسین مظفر

    آموزش محرومین، پرورش نخبگان

    بررسی ظرفیت‌ها و اولویت‌های آموزش‌وپرورش در آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با دکتر حسین مظفر
  • دسترسی سریع

    • وقف و نذر

    اشتراک بسته تخصصی فرهنگی


    * پست الکترونیک
     
    امتیاز دهی
     
     

    نظر شما
    نام
    پست الكترونيک
    وب سایت
    نظر

    نشریه همگام.

    طرح های فرهنگی.

    .
    وقف و نذر
    .