شنبه 16 مهر 1393
ارتباط با ما : 32223096-051
Farhangi@aqr.ir

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم: رمضان ماهى است که ابتدایش رحمت است و میانه‌‏اش مغفرت و پایانش اجابت و آزادى از آتش جهنم. اصول کافی:ج 4/ص67

 

مروری بر فعالیت‌های رسانه‌ای واتیکان و الازهر

رسانه‌های دینی

این روزها مراکز دینی در جهان اگرچه همچنان از روش‌های تبلیغی قدیمی خود چون خطابه‌ها و سفرهای تبلیغی و ... استفاده می‌کنند اما روش‌های بیانی عصر جدید از روزنامه و مجله گرفته تا رسانه‌های سمعی ـ بصری و حتی شبکه‌های اجتماعی از دید آن‌ها دور نمانده است. الازهر و واتیکان دو قطب جدی در این جریان تبلیغی و رسانه‌ای در جهان اسلام و مسیحیت هستند و هر کدام به فراخور مخاطبان و میزان مخاطبان خود به سراغ این عرصه‌ها رفته‌اند. 
رسانه‌های دینی

الازهر
الازهر از نیمه قرن 20 میلادی در مصر به عنوان بخشی از حاکمیت این کشور شناخته می‌شود و دولتی شدن این مرکز دینی و دانشگاهی محسنات و معایب بسیاری را برای آن به ارمغان آورده است.
تا پیش از انقلاب 25 ژانویه 2011 مصر شیخ الازهر به عنوان بالاترین فرد در این مجموعه را رئیس جمهور مصر با مشورت‌های مختلف انتخاب می‌کرد اما پس از انقلاب مصر و مطالبه استقلال الازهر از سوی انقلابیون شورایی با عنوان «هیئت علمای بزرگ الازهر» که پیش از این در الازهر وجود داشت دوباره احیا شد.
این شورا که در سال 2012 احیا شد و بر اساس قانون جدید الازهر شامل افرادی است که در صورت فوت یا 80 سالگی شیخ الازهر، فرد جایگزین برای این سمت مهم را انتخاب می‌کنند و همچنین مفتی اعظم مصر را انتخاب و به رئیس جمهور مصر معرفی می‌کنند که اگرچه تاکنون نسبت به تعیین شیخ الازهر اقدام نکرده‌اند اما انتخاب «فرید شوقی علام» مفتی فعلی مصر از نخستین اقدامات آنان بود.
وابستگی الازهر البته همچنان به حکومت مصر باقی است و از نظر مالی دیگر به موقوفات الازهر متکی نیست بلکه بودجه دولتی مصر در اختیار ارکان الازهر قرار می‌گیرد.
اما الازهر با این بودجه مالی مجلات علمی و هفته نامه‌های مختلفی را منتشر می‌کند و قرار است به زودی شبکه تلویزیونی خود را راه اندازی کند.
بالاترین مرکز نظارتی و تولیدی در الازهر اما مجمع مطالعات اسلامی الازهر است که در شرح وظایف این مجمع «نوآوری در فرهنگ اسلامی» و «از بین بردن ناخالصی و آثار تعصب سیاسی و مذهبی» و «بیان نظرات درباره امور مستحدثه» عنوان شده است.
این مجمع از 50 چهره برتر از علمای جهان اسلام تشکیل شده و یک شورای مرکزی دارد که 13 نفر در آن عضویت دارند و ریاست آن بر عهده شیخ الازهر است.
هر چند شیعیان در این مجمع نماینده‌ای ندارند اما عنوان شده که 50 عالم بزرگ اسلامی باید نماینده همه مذاهب اسلامی باشند و در شورای مرکزی نیز 5 نفر از کشورهای مختلف و 8 نفر از مصر حضور دارند.
این مجمع نظارت‌های زیادی بر تولیدات فرهنگی و هنری در مصر دارد و در طول سالیان گذشته مانع از برخی فعالیت‌های هنری من جمله در حوزه سینما شده است؛ چه اینکه این مجمع بخش نظارتی بر فیلم‌نامه‌ها و فیلم‌های مصری اکران شده در مصر دارد و برای همین تاکنون اجازه ساخته شدن فیلم یا سریال یا تئاتری درباره بزرگان دین از صحابه و اهل بیت و پیامبران را بر اساس فتوای مشهور الازهر مبنی بر «حرمت تجسید» نداده است و برخی فیلم‌ها چون محمدرسول الله ساخته مصطفی عقاد، نوح ساخته دارن آنوفسکی و ... اجازه اکران در این کشور را هم نیافته‌اند.
در حوزه تولید اما هفته‌نامه صوت الازهر یکی از فعالیت‌های رسانه‌ای این دانشگاه زیر نظر این مجمع است که هر جمعه منتشر و توزیع می‌شود؛ اهمیت این مجله در آن است که معاون و جانشین شیخ الازهر بر آن اشراف دارد و هیئت تحریریه‌ای از چهره‌های رسانه‌ای و علمی دارد.
این هفته‌نامه به غیر از اخبار و گفتگوهای موردی آخرین فتاوای الازهر و اخبار دانشگاه را انعکاس می‌دهد و همچنین به مسئله امت واحده توجه ویژه‌ای دارد.
مجله الازهر اما قدمت بیشتری نسبت به رسانه‌های دیگر در الازهر دارد که مسائل دینی و اندیشه ای بیشتری را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد.
این مجله که به صورت ماهانه منتشر می‌شود زیر نظر مجمع مطالعات اسلامی است و برای اولین بار در سال 1931 یعنی بیش از 80 سال پیش منتشر شد و همچنان انتشار آن با بخش‌هایی چون قرآن، سیره و تاریخ، اخلاق، شریعت اسلامی و... ادامه دارد.
از جمله شماره‌های جالب توجه این مجله که سردبیری آن را اکنون «محمد عماره» از علمای برجسته الازهر برعهده دارد شماره هفته اول جمادی الثانی 1435 هـ. ق بود که بخش عمده آن به بررسی افکار آیت‌الله شهید مطهری (ره) پرداخت.
الازهر علاوه بر این در چند سال اخیر در تلاش بوده تا برای مقابله با افراطی‌گری در جهان اسلام به ویژه در میان اهل سنت و همچنین برای مقابله با شبکه‌های تندروی شیعه و آنچه تبلیغ تشیع در کشورهای اهل سنت می‌خواند شبکه تلویزیونی مختص خود راه اندازی کند و بارها شخص شیخ الازهر از ضرورت راه‌اندازی چنین شبکه‌ای سخن گفته است.
احمد الطیب گفته بود: حضور علما در برنامه‌های این شبکه تلویزیونی برای تصحیح چهره ارائه شده از اسلام مسئله‌ای مهم است و این در اولویت است چراکه تندروها از فرصت استفاده کرده‌اند اما ما آن‌ها را به حال خود رها نمی‌کنیم.
این شبکه که قرار بود در سال 2012 و در سه کانال راه‌اندازی شود تنها در یک کانال و در آوریل سال 2015 به صورت آزمایشی راه‌اندازی شد و قرار بود رمضان سال گذشته پخش رسمی آن بر روی نایل‌ست آغاز شود اما تاکنون خبری از آغاز پخش رسمی آن منتشر نشده است.
البته حضور چهره‌های رسمی و برجسته الازهر در شبکه‌های تلویزیونی به ویژه در شبکه رسمی مصر همیشگی است و هر روزه شیخ الازهر و مفتی مصر برنامه مشخص و ثابتی را در شبکه رسمی مصر دارند.
الازهر اما در حوزه شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی فعالیت‌های اندکی داشته است؛ چه اینکه سایت رسمی این دانشگاه شاهد تغییرات متعدد در طول سالهای اخیر بوده است.
اما با توجه به حضور مخاطبان عرب زبان در شبکه‌های اجتماعی به ویژه فیسبوک، الازهر در این شبکه دارای سه صفحه رسمی شامل «صفحه رسمی الازهر»، «صفحه جانشین شیخ الازهر» و «صفحه مرصد الازهر» است و همچنین الازهر در شبکه‌های اجتماعی گوگل پلاس و توییتر و سایت اشتراک گذاری ویدئو «یوتیوب» دارای صفحات اختصاصی و رسمی است.
در حوزه اعزام مبلغ نیز الازهر تجربه مفصلی دارد و مبلغان الازهر از آمریکای لاتین تا استرالیا و تا قلب آفریقا حضور دارند و بسیاری از مفتی‌های کشورهای اروپایی و آمریکایی از سوی الازهر تعیین می‌شوند که شاید شناخته شده ترین آن‌ها «شیخ تاج الهلالی» استاد فعلی دانشگاه الازهر و مفتی سابق استرالیا باشد.
الازهر به مناطق پرخطر جهان نیز گروه‌های تبلیغی اعزام می‌کند که از جمله آن‌ها اعزام مبلغان به کشورهایی چون نیجریه، سودان و همچنین غزه است.
این دانشگاه علاوه بر اعزام مبلغان به خارج از مصر، گروه‌های متعددی از طلاب و اساتید را با همکاری وزارت اوقاف مصر به مناطق مختلف مصر اعزام می‌کند که این اعزام‌ها در سال‌های اخیر و با توجه به افزایش فعالیت‌های تبیلغی افراط گرایان در این کشور رو به گسترش نهاده است.
واتیکان
دستگاه پاپی اگرچه قرن‌ها سابقه حضور در عرصه‌های مختلف را دارد اما واتیکان به عنوان یک کشور ـ شهر مستقل در سال 1929 و در دوران بنیتو موسولینی از کشور ایتالیا استقلال پیدا کرد.
پس از این تاریخ است که می‌توان به کاربرد رسانه‌های گوناگون در واتیکان برای مخاطب قرار دادن پیروان کلیسای کاتولیک و تبلیغ مسیحیت و ... پرداخت.
البته تا پیش از این و تا امروز دیرها، کاتدرال ها و کلیساهای وابسته به کلیسای کاتولیک که توسط کاردینال‌ها و اسقف‌ها اداره می‌شوند در اقصی نقاط جهان مهم‌ترین مرکز برای مخاطب قرار دادن مسیحیان و تبلیغ مسیحیت کاتولیک بوده است.
این مراکز به فراخور قدرت مالی و مخاطب منطقه‌ای خود هر کدام دارای فعالیت‌های رسانه‌ای گوناگون و متعددی بوده و هستند؛ برخی دارای مجلات تبلیغی و ارشادی، برخی دارای رادیو، برخی دارای سایت‌های خبری و ارشادی و حتی برخی دارای شبکه‌های تلویزیونی اعم از کابلی، زمینی و یا حتی ماهواره‌ای هستند.
اما آنچه رسماً توسط واتیکان اداره می‌شود یک روزنامه، یک رادیو و یک تلویزیون و چند سایت از جمله یک سایت خبری است.
شاید قدیمی‌ترین رسانه متعلق به یک مرکزیت رسمی دینی روزنامه واتیکان با نام «رومن آبزرور» باشد که در سال 1861 یعنی 155 سال پیش آغاز به کار کرد.
این روزنامه پس از آن آغاز به کار کرد که در سال 1860 نیروهای ایتالیایی با حمله به یکی از دیرها و قلعه‌های پاپ آن را تصرف کردند و قدرت پاپ پیش از قبل کاهش یافت و برای این منظور انتشار یک روزنامه توسط مسئولان واتیکان ضروری دانسته شد اما این روزنامه در سال 1885 در زمان پاپ لئو شانزدهم به صورت نیمه رسمی مورد تأیید واتیکان قرار گرفت.
امروزه این روزنامه با ارائه اخبار واتیکان و سخنرانی‌ها و نظریات پاپ منتشر می‌شود اما همچنان صفت نیمه رسمی را یدک می‌کشد چراکه بارها مقالاتی بر خلاف نظرات رسمی واتیکان در آن منتشر شده که سخنگوی رسمی واتیکان آن‌ها را نظرات شخصی نویسندگان قلمداد کرده است؛ اما در سال 2015 پاپ فرانسیس اول در بیانیه اصلاحات خود با نام بردن از این روزنامه اعلام کرد، این روزنامه می‌تواند در دبیرخانه رسانه‌ای واتیکان مستقر شده و در قانون اساسی این کشور ـ شهر قوانین مخصوص خود را داشته باشد.
این روزنامه هر روزه به زبان ایتالیایی (زبان رسمی واتیکان) منتشر می‌شود اما علاوه بر این نسخه‌های هفتگی آن به زبان‌های فرانسه، انگلیسی، اسپانیایی، آلمانی، پرتغالی و مالایایی و نسخه ماهانه آن به زبان لهستانی در کشورهای مقصد منتشر می‌شود که در این بین نسخه انگلیسی آن در بیش از 129 کشور جهان توزیع می‌شود.
دستگاه پاپی دارای مجلات متعددی در جهان است اما مهم‌ترین آن‌ها مجله «کاتولیک ریویو» که به صورت هفته نامه در مریلند آمریکا منتشر می‌شود؛ مجله‌ای که ادامه روزنامه‌ای به نام «کاتولیک میرور» است که بین سال‌های 1833 تا 1908 منتشر می‌شده است.
یکی دیگر از نشریاتی که در دستگاه پاپی منتشر می‌شود نشریه «واحه» است که توسط «آنجلو اسکولا» سراسقف میلان و از مهم‌ترین گزینه‌های پاپی در سال 2013 از سال 2004 درون مؤسسه ای به این نام با هدف ایجاد پل‌های گفت‌وگو بین مسلمانان و مسیحیان به زبان‌های ایتالیایی، فرانسه، انگلیسی، اردو و عربی منتشر می‌شود.
اما رادیوی واتیکان پس از روزنامه، قدیمی‌ترین و مهم‌ترین رسانه واتیکان است که وسیع‌ترین امکانات را داراست و با دارا بودن خبرنگار در 61 کشور جهان به 47 زبان مختلف ارائه برنامه می‌کند.
این رادیو در سال 1931 و با پیام پاپ پیوس ششم آغاز به کار کرد و امروزه بر امواج کوتاه، متوسط و بلند رادیویی و همچنین از طریق اینترنت برنامه تولید و پخش می‌کند.
رادیو واتیکان که رسمی‌ترین رسانه‌این کشور ـ شهر است اخبار و برنامه‌های متعددی از جمله آئین‌های اجرا شده در کلیسای سنت پیتر و سخنرانی‌ها پاپ را پخش می‌کند ولی از جمله اتفاقات جالب در این رادیو پذیرش آگهی‌های تجاری است که بر اساس قانون باید دارای بالاترین استاندارد اخلاقی باشد.
تلویزیون واتیکان نیز که در سال 1983 به دستور پاپ ژان پل دوم راه اندازی شد از لحاظ ساختار واتیکان زیر مجموعه رادیو واتیکان قرار می‌گیرد.
این تلویزیون بیشتر به پخش زنده یا ضبط شده فعالیت‌های شخص پاپ می‌پردازد و نمازها، دعاها، سخنرانی‌ها، سفرها و فعالیت‌های او را پوشش می‌دهد و فروش پخش زنده یکی از فعالیت‌های آن است.
این شبکه همچنین به تولید مستندهای تلویزیونی دست می‌زند که از جمله آخرین مستندهای آن مستند «فرانسیس؛ انتخاب پاپی از انتهای زمین» بود که با همکاری مرکز ایتالیایی «افیسینا دلا کامونیکازیونه» و روزنامه ایتالیایی «کوریره دلاسرا» تولید کرد.
فعالیت‌های هنری واتیکان در این خلاصه نمی‌شود چه اینکه از قرون وسطی دستگاه پاپی به جذب هنرمندان مختلف می‌پرداخته است و امروزه نیز با حمایت این دستگاه جشنواره‌های مختلفی چون جشنواره جشنواره دینی واتیکان و همچنین جشنواره بین‌المللی فیلم کاتولیک با حمایت «شورای پاپی فرهنگ» برگزار می‌شود.
در رأس همه این فعالیت‌های رسانه‌ای اما «اتاق رسانه‌ای پاپی» قرار دارد که در رأس آن سخنگوی واتیکان که هم اکنون کشیش فدریکو لومباردی است قرار دارد و سایت news.va که در سال 2011 آغاز به کار کرد مرکز این فعالیت‌هاست.
البته پاپ فرانسیس اول در جریان اصلاحات خود در سال 2015 تمام رسانه‌های وابسته به واتیکان را در دبیرخانه ارتباطات ادغام کرد و در کنار آن مرکز روابط عمومی واتیکان را نیز تأسیس که رئیس آن مشاور پاپ و جانشین «اتاق رسانه‌ای پاپی» است.
اما جدا از فعالیت‌های رسمی رسانه‌ای پاپ و دستگاه پاپی در شبکه‌های اجتماعی و در رسانه‌های تعاملی حضور جدی دارند چه اینکه حضور پاپ بندیکت شانزدهم در سال 2011 در توئیتر خبر یک جهان شد و پس از آن میلیون‌ها نفر وی را در این شبکه اجتماعی دنبال کردند؛ چه اینکه امروزه این صفحه نزدیک به 30 میلیون دنبال کننده دارد.
پاپ فرانسیس اما از این رسانه‌های اجتماعی و تعاملی استفاده خوبی کرده و همچنین سایت تعاملی با عنوان pope2you را برای ارتباط بیشتر با مردم تأسیس کرده است که علاوه بر 5 زبان دارای صفحاتی در فیس بوک و شبکه‌های اجتماعی و همچنین اپلیکیشن های مخصوص خود است.
اما در مقایسه بین الازهر و واتیکان به نظر می‌رسد واتیکان در میانه تهدیدات موجود علیه مسیحیت و کاتولیک و موج ضد دین و ضد اخلاق در جهان غرب و کاهش اطمینان به کلیسا به دلیل رسوایی‌های اخلاقی سعی کرده بیشتر و بهتر از رسانه‌های نوین چون سینما و تلویزیون و به‌ ویژه رسانه‌های تعاملی استفاده کند.
چه اینکه الازهر به دلیل وابستگی به حکومت مرکزی در مصر و افتادن در قالب نظارت‌ها و ممانعت‌ها بیشتر به ابزار حکومتی تبدیل شده و دوری از رسانه‌های نوین ازجمله رسانه‌های تعاملی این مرکز دینی را از مردم دور کرده است و به نظر می‌رسد در دوران رسانه‌های تعاملی هر جریان دینی که از این رسانه‌ها استفاده نکند از رقابت‌های تبلیغی و رسانه‌ای عقب مانده است.
البته این تقدم واتیکان و تأخر الازهر در یک برآورد صرفاً رسانه‌ای است اما اگر در برآورد کلی باشد هردوی این مراکز دینی به دلایل متفاوتی نتوانسته‌اند گفتمان خود را حداقل در میان پیروان خود ساری و جاری کنند؛ چه اینکه با رسوایی‌های کلیسای کاتولیک مخالفت‌های واتیکان با سقط‌جنین و تأکید بر اخلاق در کلیسا به‌جایی نرسیده و باوجود وهابیت و سلفی گری شعار میانه گری و اعتدال الازهر به‌جایی نرسیده است. 
 
رسانه‌های دینی_فعالیت‌های رسانه‌ای_واتیکان_الازهر_نشریه همگام_سازمان فرهنگی آستان قدس رضوی 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
عبارات کلیدی:
امتیاز دهید
بیشتر بخوانید
تبادل نظر کاربران
.

دسترسی سریع

  • آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
  • کتابخانه و موزه ملی ملک
  • کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
  • چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی
  • بنیاد فرهنگی آستان قدس

اشتراک بسته تخصصی فرهنگی


* پست الکترونیک
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر

نشریه همگام.

موسسات فرهنگی.

.
آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
کتابخانه و موزه ملی ملک
کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی
بنیاد فرهنگی آستان قدس
تربیت بدنی آستان قدس رضوی
به نشر
موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی
.