شنبه 16 مهر 1393
ارتباط با ما : 32223096-051
Farhangi@aqr.ir

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم: اگر همه‌ مردم بر محبت علی بن أبیطالب علیه‌السلام اجتماع می‌کردند، هرگز خدا جهنم را نمی‌آفرید. إحقاق‌الحق/ج7/باب190/ص149

 

دیپلماسی فرهنگی و سه انتخاب

بررسی استفاده از دیپلماسی فرهنگی در مواجهه با زائران خارجی در گفت‌وگو با فؤاد ایزدی

دکتر فؤاد ایزدی استاد ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه مطالعات جهان است وی به عنوان یکی از کارشناسان مطرح در عرصه بین‌المل معتقد است ظرفیت‌های بی‌نظیر جهان تشیع امروزه بدون هیچ متولی جدی در زمینه سیاست‌ها و راهبردهای رسانه‌ای و فرهنگی مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. در بیان وی، آستان قدس می‌تواند این نقش جدی را در حوزه دیپلماسی فرهنگی بازی کند. 
بررسی استفاده از دیپلماسی فرهنگی در مواجهه با زائران خارجی در گفت‌وگو با فؤاد ایزدی

به نظر شما، آستان قدس رضوی در به کارگیری قالب‌های فرهنگی چه اولویت‌هایی را باید مد نظر قرار دهد؟
به نظر بنده آستان قدس در حوزه فرهنگی و بین‌المللی سه انتخاب دارد. انتخاب اول اینکه خود را محدود به حرم کند. مثلا کارهای زیرساختی‌اش را انجام دهد تا زائران خارجی زیارتشان را انجام دهند و بروند. انتخاب دوم این است که از این ظرفیت رفت و آمدی که به حرم وجود دارد و توجهی که مسلمانان و شیعیان به حرم امام رضا دارند استفاده کند.
این ظرفیت کم نیست از لحاظ کمی و کیفی قابل توجه است. البته اگر می‌خواهد از این ظرفیت استفاده کند نمی‌تواند کاری به اصول علم ارتباطات، به مباحث دیپلماسی فرهنگی و دانش هنجارهای کار فرهنگی در حوزه بین‌الملل نداشته باشد. لذا انتخاب سوم این است که شما از این ظرفیت استفاده کنید و درست استفاده کنید. یعنی علمی استفاده کنید. براساس تجربیات بین‌المللی کارکنید. قاعدتا از نظر منطقی باید گزینه سوم مورد توجه قرار گیرد. الان که مدیریت جدید آستان قدس می‌خواهد، حرکت جدیدی انجام شود، فرصت خوبی برای بازبینی و آسیب شناسی وضعیت موجود است. تاحالا چه کرده‌ایم؟ مشکلات ما چه بوده؟ واز این به بعد میخواهیم چه کنیم؟ و روش صحیح کار از این به بعد چیست؟

به نظر شما در عرصه بین‌المللی استفاده از کدام ابزار باید در اولویت قرار گیرد؟
قطعا باید از همه ظرفیت‌های رسانه‌ای استفاده کنیم. چه فضای مجازی باشد چه تلویزیون ماهواره‌ای روش‌های متعدد دیگری هم هست ولی باید از همه این‌ها بطور تخصصی و علمی استفاده شود.
همه این‌ها اثر گذار است، اگر شما در فضای مجازی حضور نداشته باشید یعنی در دنیا حضور ندارید. الان تأثیر فضای مجازی در حدی است که عدم حضور در دنیای مجازی یعنی عدم وجود. .شبکه‌های ماهواره‌ای هم همین‌طور است. کمتر تفکری در دنیا وجود دارد که یک عقبه فنی رسانه‌ایی  در فضاهای مختلف نداشته باشد. ولی ملاحظاتی وجود دارد، اولا باید در حوزه مخاطب‌شناسی کار شود. اگر شما می‌خواهید پیامی تولید کنید باید مخاطبتان را بشناسید، در اینجا به نظر می‌رسد نیاز به کار گسترده است. از زمانی که مخاطب را شناختید باید معیار هایش را کشف کنید و این قدم دوم است چون مخاطبان نیازهای متفاوتی دارند. سپس باید یک سرویس‌دهی منظم و متداوم داشته باشید. 

یکی از مسئله‌های جدی، مدل ورود آستان قدس به فضای مجازی است. در این زمنیه چه پیشنهاداتی ارائه می‌فرمایید؟ 
اولا این گزاره که "ما در فضای مجازی حضور نداشته باشیم بهتر است، چون که ممکن است آسیب‌هایی داشته باشد" اصلا قابل پذیرش نیست. مثل اینکه چون ما مباحث رفت وآمد زائران را درست محیا نکرده‌ایم، پس درب حرم را ببندیم. همانطور که شما انتخاب بستن درب حرم را ندارید، انتخاب عدم حضور در فضای مجازی  را هم ندارید. من بعید می دانم در مشهد در این حوزه متخصص نداشته باشیم. ممکن است بودجه زیاد نباشد، اشکالی ندارد باید از همین بودجه کم استفاده صحیح کرد. براساس همین بودجه‌ای که داریم، نیروهای کارشناس در حوزه مورد نظرش را شناسایی کرده و به کار بگیریم.

در بعد محتوایی در حوزه بین‌الملل باید چه اولویت‌هایی لحاظ شود؟
در بعد بین‌الملل می‌دانید که چند صد میلیون نفر شیعه دوازده امامی هستند. جمعیت ایران را بگذارید کنار جمعیت شیعه پاکستان، هند، کشورهای عربی و اروپایی. حتی اشخاصی که متشرع نیستند، نمازهای یومیه‌شان را نمی‌خوانند. ارادتی که به ائمه وجود دارد، این ارادت بسیار گسترده است. شما یک مخاطب میلیونی دارید که نمونه‌اش در دنیا بسیار کم است. مثلا این راهپیمایی اربعین، با این ظرفیت اصلا در دنیا نظیر ندارد. یک حرکت مردمی که در کربلا هر سال می‌بینیم.  تعداد مسیحیان از تعداد مسلمانان در دنیا بیشتر است اما چنین حرکتی را در مسیحیت شما نمی‌بینید. در اینجا جایگاه آستان قدس اهمیت بسیاری پیدا می‌کند.
در عربستان که  دست‌ها بسته است. در عراق هم متأسفانه درگیر مباحث داخلی، جنگ  و مشکلات مختلفی هستیم. از این جهت در ترویج تشیع در دنیا، فقط آستان قدس را داریم و این وظیفه آستان قدس را بسیار سنگین می‌کند،  این ظرفیت بسیار گسترده‌ای است که باید به صورت درست و علمی  درحد توان استفاده شود.

آیا در حوزه بین‌اللمل نهادهای مشابهی با آستان قدس وجود دارد که بتوانیم نقاط قوت وضعف شأن را با آستان قدس در عرصه فعالیت رسانه‌ایی مقایسه کنیم؟

بله در مسیحیت واتیکان را داریم. واتیکان  در حوزه فرهنگ بین‌المللی این ظرفیتی را که ما داریم، ندارد. ولی اگر به این فعالیت‌هایی  که واتیکان در حوزه‌ مباحث ارتباطات بین‌الملل  انجام می‌دهد توجه کنید می‌بینید بسیار گسترده وتأثیرگذار است. بگذارید یک خاطره بگویم، می‌دانید من یک مدت آمریکا زندگی می‌کردم. یک روحانی برجسته و حاذقی در ایام محرم دعوت شده بود به آمریکا در یکی از مساجد شیعیان سخنرانی داشت. من از ایشان پرسیدم در حوزه تبلیغات دینی وضعیت در هند چگونه است. جوابی که ایشان داد بسیار جالب بود. می‌گفت در هند در واقع تبلیغات دینی مسیحیت حرف اول را می‌زند. شما می‌دانید در دویست سال گذشته در هند مسیحی نداشته‌ایم ولی امروزه یک جمعیت قابل توجه مسیحی در این کشور وجود دارد. این به فعالیت تبلیغی مسیحیان بر می‌گردد. آنجا می‌گفت مسیحیان در حوزه تبلیغاتی از همه منظم‌تر و دقیق‌تر عمل می‌کنند.  رتبه دوم هندوها هستند. هندوها در حوزه تبلیغ فعالیت‌های بهتر و بیشتری را دارند. رتبه سوم متعلق به مسلمانان سنی مذهب است. رتبه چهارم مربوط به شیعیان است که خیلی رابطه خوبی با انقلاب اسلامی ندارند. رتبه آخر را هم می‌گفت مربوط به شیعیانی است که انقلابی هستند. 

فرمودید فعالیت تبلیغی ما در بعد بین‌المللی ضعیف‌تر است به نظر شما علت آن چیست؟
علت این مسئله این است که متولیان این بحث در ایران دچار مشکلات ساختاری هستند. یک بار ما محاسبه کردیم حدود 30 نهاد فرهنگی در کشور وجود دارد که همه یا بخشی از کارشان، در حوزه بین‌الملل است. وقتی شما این نهاد‌ها را می‌بینید. اولا مخاطب‌شناسی ندارند.
دوما کارشناس آن کشور که بخواهد تأثیر گذار باشد وجود ندارد. مثلا  برای آمریکا کسی که زبان انگلیسی نمی‌داند قطعا آشنایی خاصی هم با آن کشور ندارد. این مشکل اول است. مشکل دوم اینکه چون مخاطب را نمی‌شناسیم  آن محتوایی که لازم دارند را نمی‌توانیم تولید کنیم. یک خاطره دیگر هم خدمتتان عرض کنم . یکی از دوستان من از آمریکا به زیارت امام رضا علیه‌السلام آمده بود. پیگیر بود که چیزی به زبان انگلیسی پیدا کند در نهایت یک کتابچه‌ای گرفته بود. وقتی برگشت تهران این کتابچه را به من نشان داد. دیدم کاغذ خیلی خوب و گرافیک خیلی جذابی دارد خیلی خوشحال شدم. ولی بعد که متن‌اش را نشان داد. دیدم بسیار ضعیف ترجمه شده است. خب این‌ها نقطه ضعف‌های خیلی بزرگی است. در نهایت باید عرض کنم که در حوزه بین‌المل ما یک نهاد ستادی نداریم که حالت شورای عالی داشته باشد.
شورای امنیت ملی، شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی فضای مجازی داریم ولی شورای عالی دیپلماسی عمومی نداریم. کارهایی که دیپلماسی برای یک کشور انجام می‌دهد مانند تأثیرگذاری بر روی افکار عمومی کشورهای دیگر بسیار مهم است. اعتقاد بنده این نیست که فعالیت آستان قدس در  حوزه دیپلماسی عمومی است چرا که آستان قدس فراتر از کشور است. کارهایش فراتر از ایران است. ما توفیق داریم که امام رضا علیه‌السلام در ایران مدفون هستند. ولی امام رضا متعلق به ایران نیست متعلق به جهان است. لذا نمی‌خواهم بگویم که کارهای شما ذیل دیپلماسی عمومی است. ولی از تکنیک‌ها وروش‌های دیپلماسی عمومی در منابع آکادمیک قطعا  می‌شود استفاده کرد. این‌ها همان علمی است که باید به آن رجوع شود. در حوزه کارشناسی یک نکته نهایی عرض کنم، در سال‌های بعد از انقلاب سه هزار و پانصد عنوان کتاب به زبان انگلیسی ترجمه شده است. ولی اگر به کشورهای انگلیسی زبان رجوع کنید، می‌گویند ما منابع خوبی در اختیار نداریم.
اگر سه هزار کتاب در کشور ترجمه شده است، چرا آن‌ها می‌گویند ما منبع نداریم. مشکل چه بوده است؟ به نظر من مشکل این جا است، که این کتاب‌ها لزوما سؤال‌های آن ها را پاسخ نمی‌دهد و دغدغه‌های آن ها را حل نمی‌کند. چون ما اصلا نمی‌دانیم که دغدغه‌های آن طرف چیست. یک بزرگواری چهل سال پیش سخنرانی کرده و بعد این ترجمه وکتاب شده است و ما این مجله و کتاب را می‌گیریم به یک زبان دیگری بدون توجه به ضروریت‌های فرهنگی و نیاز‌های مخاطبمان ترجمه می‌کنیم. این متنی که مخاطبش جوانان چهل سال پیش بوده آیا مخاطب امروز ما را پوشش می‌دهد. این نکاتی است که باید به آن‌ها توجه شود. 
 
دیپلماسی فرهنگی_سه انتخاب_واتیکان و الازهر_فؤاد ایزدی_نشریه همگام_سازمان فرهنگی آستان قدس رضوی 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
عبارات کلیدی:
امتیاز دهید
بیشتر بخوانید
تبادل نظر کاربران
.

دسترسی سریع

  • آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
  • کتابخانه و موزه ملی ملک
  • پایگاه اطلاع رسانی جوان
  • کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
  • چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی

اشتراک بسته تخصصی فرهنگی


* پست الکترونیک
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر

نشریه همگام.

موسسات فرهنگی.

.
آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
کتابخانه و موزه ملی ملک
پایگاه اطلاع رسانی جوان
کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی
بنیاد فرهنگی آستان قدس
تربیت بدنی آستان قدس رضوی
به نشر
موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی
.