شنبه 16 مهر 1393
ارتباط با ما : 32223096-051
Farhangi@aqr.ir

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم: رمضان ماهى است که ابتدایش رحمت است و میانه‌‏اش مغفرت و پایانش اجابت و آزادى از آتش جهنم. اصول کافی:ج 4/ص67

 

حریم جهانی حرم

آستان قدس رضوی و ظرفیت های گسترده در «زائرنوازی فراحرمی» و «حرم داری فراملّی»  
حریم جهانی حرم


1 «آستان قدس رضوی»، به مثابه یک سازمان، از معتبرترین برندهای فرهنگی جهان است. بهره‌مندی از بیست میلیون «زائریا مخاطب» سالیانه که مدام درحال افزایش است، تنوع حداکثری مخاطبین که رنگین کمانی هزاررنگ را حول حرم شکل می‌دهد و سابقه‌ای به عظمت هزارسال فعالیت مستمر، این آستان مقدس را به یکی از چند برند فرهنگی برتر جهان تبدیل کرده است. وقتی از آستان قدس به مثابه «برند فرهنگی» سخن می‌رود، منظور شخصیت الهی و قدسی حضرت امام رضا -علیه‌السلام- و حتّی مدفن مطهر و مقدّس ایشان نیست، بلکه مراد از آن اعتباری است که به پشتوانه همین خورشید تابناک و مدفن درخشانش در اختیار آستانه مبارک و مدیریت آن قرار می‌گیرد.

2 «آستان قدس رضوی» راهبر یکی از بزرگ‌ترین و اصیل‌ترین آیین‌های فرهنگی – مذهبی جهان است. «مدیریت آیینی» به مثابه نوعی سبک مدیریتی متمایز و فاخر، اصلی‌ترین جلوه‌های خود را در مدیریت امکنه مذهبی بروز می‌دهد. از میان انواع امکنه مذهبی مثل مسجد، حرم، کلیسا، معبد و ... اداره آیینی جغرافیای متنوع و چندکارکردی «حرم»، آنهم حرم عظیمی مثل مشهدالرضا -علیه‌السلام- لطیف‌تر و دشوارتر است. در این شرایط دشوار و پیچیده مدیریتی، اگر سازمانی بتواند ضمن تعهد به هنجارهای مذهبی‌اش، رضایت حداکثری مخاطبین را نیز تأمین کند، در موقعیت تراز مدیریت آیینی قرار گرفته است. آستان قدس رضوی از این جهت یکی از پیشرفته‌ترین سازمان‌های فرهنگی ایران و جهان است و در مرز دانش مدیریت آیینی امکنه مذهبی قرار می‌گیرد.

3 «آستان قدس رضوی» از کانون‌های اصلی تجلی جلال و جمال تشیع به شمار می‌آید. اگر تجمع عظیم عزاداران حسینی در عاشورا و بالاخص در اربعین، بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آیین زمان‌مند شیعه و شاید بزرگترین آیین مذهبی جهان است، «آستان قدس رضوی» به عنوان بزرگ‌ترین آیین مذهبی مستدام و جاری امت شیعی است. این «اَبَرآیین» بتدریج زیربخش‌های آیینی خود را نیز به ترازجهانی تبدیل کرده است؛ آستان قدس رضوی میزبان یکی از سه نماز جماعت بزرگ جهان اسلام (در صحن جامع رضوی حرم مطهر) و صاحب بزرگترین آیین قرائت دسته جمعی قرآن امت اسلامی -که در جای خود بزرگ‌ترین محفل کتابخوانی جهان محسوب می‌شود- نیز هست.

4 «آستان قدس رضوی» نمایشگاه باشکوه و تمام عیاری از تراز مطلوب از سبک زندگی ایرانی – اسلامی است. به محض ورود در حریم اصلی این حرم تقریباً همه مؤلفه‌های فرهنگ عمومی ایرانیان به سوی شاخص‌های مثبت جهش می‌کند وتا مرزهای تیپ ایده‌آل زندگی جمعی به پیش می‌رود. «نظم هنجاری»، «وجدان کاری»، «همکاری و یاری»، «احترام متقابل»، «محبت و همبستگی»، «خانواده‌گرایی»، «معنویت»، «بهداشت»، «زیبایی‌شناسی» و ... بغایت ارتقا یافته و در اوج است.  بسیار مهم است که این فضای فرهنگی پیشرفته، در فرآیندی از مشارکت و هم‌دلی همه‌جانبه زائرین ساخته شده است و از ماهیتی کاملاً هنجاری و نه لزوماً قانونی برخوردار است. شاید بتوان گفت که «آستان قدس رضوی» بکرترین و دست‌نخورده‌ترین بوم‌زیست ایرانی است که از پس طوفان‌های سهمگین‌ غرب و شرق با کمترین آسیبی به در آمده و به مثابه کلکسیونی از امهات فرهنگی – هویتی ایرانیان برای همیشه  تاریخ ایشان حفظ شده است. ایرانیان در آستان قدس رضوی بیش از هر نقطه دیگر جهان انگیزه و توان بروز خود واقعیشان را پیدا می‌کنند. زیارت آستان قدس رضوی علاوه بر اینکه جان و جهان آدمیان را با ناب‌ترین تجارب معنوی برآمده از ارتباطات ولایی آغشته می‌کند، فرصت اختصاصی ایرانیان برای تجربه خویشتنی است که کلیت آن زیر آوار قریب به 200 سال غرب و شرق زدگی مدفون شده است. «زیارت یا زندگی» این آستانه همانند رواقی انحصاری، امکان اتصال و دسترسی به آن خویشتن زلال را فراهم می‌آورد؛ در چنین شرایطی روشن است که «رهبر ایران» آستان قدس رضوی را به عنوان مرکز و قلب این سرزمین اعلام کند. مردم ایران در هیچ جغرافیایی از سرزمینشان به اندازه حرم حضرت رضا -علیه‌السلام- در ابراز خصلت‌های اصیل ایرانی – اسلامیشان راحت و بی تکلّف نیستند. گویا در آستان قدس رضوی، ایرانیان ایرانی‌تر به نظر می‌رسند. باتوجه به اینکه سال به سال شکوه فضا و وسعت کارکردی این «مرکزیت» افزوده می‌شود، بعید نیست که طی سالیان آینده، آستان قدس رضوی به بهشت مردم شناسان ایرانی تبدیل شود. دسترسی مردم شناسان به موقعیت‌هایی که در آنها اصل فرهنگ و هویت انسانی فارغ از کمترین مانع بازدارنده بیرونی بروز و ظهوری ناب پیدا می‌کند، هماره آرزوی روش‌شناسانه ایشان بوده است. حال تصور کنید مردم‌شناسانی پی برده‌اند که در یک جغرافیای فرهنگی خاص، شرایطی وجود دارد که خودفرهنگی مردم پیچیده و چندگانه‌ای مثل ایران در آن بروز می‌کند.

5 «آستان قدس رضوی» پس از قریب به 3 دهه تکاپوی پساانقلابی، اینک و در اواسط دهه 90 شمسی نه تنها در جایگاه کارآمدترین سازمان فرهنگی کشور قرار گرفته است، بلکه در حوزه جهانی مدیریت آیینی فرهنگ، خصوصاً مدیریت امکنه مقدس، به عنوان سازمانی صاحب سبک شناخته می‌شود. آستان قدس رضوی اغلب مناسبات مدیریتی خود را به بلوغ رسانده و مجموعه‌ای نسبتاً در اوج به نظر می‌رسد. این موقعیت منجر شده که «برند فرهنگی» آستانه –به همان معنایی که در ابتدای مقاله توضیح آن گذشت– ارزش بی‌نظیری پیدا کند و عملاً به یکی از عظیم‌ترین سرمایه‌های فرهنگی مدیریت عالی آن تبدیل گردد. آنها به اتکای این سرمایه سیال –که لزوماً هم‌نشین با جغرافیای آن نیست- قادر خواهند بود که «حریم فرهنگی» آستانه را بسیار بیش از «محدوده حرم» به پیش برده، عرصه‌های بسیار پهناورتر ملّی و جهانی را به «حوزه استحفاظی حرم» اضافه کنند. بهره‌برداری اصولی و هوش‌مندانه از این برند فاخر، تأثیرات چشمگیری بر ارتقای اقتدار فرهنگی آستان مقدس رضوی درپی خواهد داشت. به نظر می‌رسد که پس از توسعه کمی حرم و ارتقای کیفیت مدیریت آن در ترازی جهانی، علاوه بر ادامه سنت‌های سیاستی قبلی، باید به دوره‌ها و سنت‌های جدیدی از تکاپوهای فرهنگی – مدیریتی آستانه نیز اندیشید. یکی از نشانه‌های خودآگاهی آستان قدس به کارکردهای فوق‌العاده برند فرهنگی‌اش، عزم به اعزام کاروان‌های خدام حرم به اقصی نقاط ایران و جهان در دهه کرامت است. این اقدام که در ابتدا تحت عنوان یک برنامه فرهنگی کلید زده شد، طی چندسال به یک آیین معنوی دل‌نشین، محبوب و مؤثر ملی و بین‌المللی تبدیل شده است. این پدیده فرهنگی جالب و قدرتمند که شبیه آن فقط در بازگشت کاروان پیکرهای تفحص شده شهدا از جبهه‌، انتقال ضریح اباعبدالله‌الحسین -علیه السلام- به کربلا و سفرهای استانی نایب امام زمان -علیه‌السلام- قابل تجربه و مشاهده است، نشان از اعتبار فوق‌العاده متراکم آستان قدس رضوی دارد.

6 طرح پیش رو در بردارنده برخی نمونه‌ها و پیشنهادهای متفاوت و جدید برای استفاده بیشتر و بهینه‌تر از سرمایه فرهنگی آستان قدس رضوی در توسعه حریم و اقتدار فرهنگی آن خصوصا در حوزه های جدیدتری از جمله فعالیتهای جهانی و فراملی است:
- تأسیس و راهبری مجمع جهانی «آستان های مقدس مذهبی جهان» و تلاش برای گسترش روح معنویت و زیارتهای معنوی در دنیا برای مقابله با امواج تکفیری مذهبی و سکولار
- تأسیس شعب آستان قدس رضوی در مناطق مختلف جهان و ارائه خدمات و تسهیلات زیارتی برای سفرهای زیارتی مشتاقان و نیز خدمات مذهبی و معنوی به علاقمندان معنویت و توحید و ولایت از مذاهب و فرهنگ‌های مختلف؛ از جمله راه‌اندازی آشپزخانه‌های پخت و توزیع غذای حضرتی در کشورهای اروپایی، آمریکا، آمریکای لاتین، آفریقا و آسیا به مدد نذورات اهالی همان مناطق
- اختصاص بخشی از جغرافیای حرم به دفن مشتاقان و موالیان حضرت رضا -علیه‌السلام- که از شخصیت‌های سرشناس و برجسته جهان اسلام محسوب می‌شوند و بدین ترتیب جلب توجه بیشتر اهالی کشورها و بوم‌زیست‌های فرهنگی مختلف جهان به حرم حضرت رضا -علیه‌السلام- و رایزنی با شخصیت‌ها و فرهیختگان و نخبگان سیاسی، مذهبی، ورزشی، هنری، خبری، اقتصادی، علمی و...جهان اسلام برای دفن در حرم پس از مرگ
- راه‌اندازی یک شبکه ماهواره‌ای 24 ساعته برای پخش زنده آیین زیارت و حرم حضرت رضا -علیه‌السلام- در سرتاسر جهان
- توسعه شبکه خادمین حضرت رضا -علیه‌السلام- به کشورها و فرهنگ‌های مختلف جهان و تلاش برای داشتن پایگاه خادمی در کانونها و پایگاه‌های مهم فرهنگ ، اقتصاد و سیاست جهانی از میان نخبگان این کانون‌ها و نیز توسعه شبکه خادمین حضرت رضا -علیه‌السلام- از شیعیان به اهل سنت و از اهل سنت به اهالی دیگر مذاهب جهان در چارچوب مصالح و هنجارهای فقهی
- برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های نمادین با برد جهانی از جمله پشتیبانی مالی از آزادسازی زندانیان مظلوم و مشهور جهان، تحصیل کودکان مهم و مشهور و مظلوم جهان، تقبل هزینه‌های درمان بیماران مشهور و مظلوم و سلیم جهان، تشویق و نکوداشت ورزشکاران مسلمان مشهور جهان
- پشتیبانی مالی از برنامه‌های تلویزیونی و فیلم‌های سینمایی و آثار موسیقیایی بهنجار و معروف جهانی که دارای همگرایی با گفتمان اسلام ناب محمدی و انقلاب اسلامی ایران هستند
- توجه به توسعه معماری‌های نمادین یادبود امام رضا -علیه‌السلام- از جمله ساخت مساجد زیبا و نمادین با معماریهای درخشان بنام امام رضا و آستان قدس رضوی در اقصی نقاط جهان و خصوصا کشورهای مسلمان‌خیز
- هماهنگی‌های دیپلماتیک و سیاسی با وزارت امور خارجه برای قرارگرفتن برنامه بازدید از حرم و زیارت حضرت رضا -علیه‌السلام- در برنامه‌های رسمی و کاری وزارت امور خارجه در سفر دیپلمات‌های خارجی به ایران
- راه‌اندازی شبکه‌های ارتباطات مجازی با زایرین خارجی حرم و خصوصا زائران کشورهای غیراسلامی و زایران اهل سنت کشورهای اسلامی و ادامه ارتباطات پسازیارتی با ایشان
- توسعه خدمات درمانی و بهداشتی حرم به شکل فراحرمی و حتی جهانی از طریق شبکه‌سازی برای «پزشک - خادم»های آستان قدس رضوی در سطح جهانی و یارگیری «پزشک - خادم» از پزشکان کشورها و فرهنگ‌های دیگر برای اعزام آنها به سرتاسر جهان
- ارسال مرسولات وبسته‌های ویژه هدیه حرم حضرت رضا -علیه‌السلام- برای شخصیت‌های تأثیرگذار و سلیم و انسان دوست و معنوی جهان و دعوت از ایشان برای بازدید از آستان قدس و زیارت حضرت رضا علیه‌السلام؛ مثلا دعوت از قهرمانان المپیک و ورزشکاران بزرگ، سینماگران برجسته، ، معماران درجه اول، ادیبان و داستان‌نویسان شهیر، روزنامه‌نگاران فحل، نظامیان برجسته و....
- تأسیس و اداره یکی از بزرگ‌ترین شهرک‌های زیارتی- سیاحتی جهان در اطراف مشهد با هدف میزبانی فرهنگی از زائرین مدعو: آستان قدس نباید از امکان «میزبانی فراحرمی» زایرین غفلت کند. اجرای بسیاری از بسته‌های فرهنگی و حل انواعی از معضلات بینشی، گرایشی و رفتاری زوّار از ظرفیت خدمات فرهنگی در حال ارائه در حرم خارج است. بنابراین بهتر است که دایره میزبانی زایر از محدوده حرم فراتر رود و مدت بیشتری از تقویم «زیارت یا سفر» او را دربر بگیرد. توسعه میزبانی فراحرمی وقتی اهمیت مضاعفی می‌یابد که بدانیم فضای سیاحتی – فرهنگی شهر مشهد و اطراف آن هر روز بیشتر از قبل تحت تسلط و تأثیر پیامدهای فرهنگی پروژه‌های عظیم اقتصادی حوزه گردشگری قرار می‌گیرد. مثلاً تصور کنید که پروژه عظیم شهرک گردشگری شاندیز و پروژه‌های کوچکتر مشابه می‌تواند چه سوگیری‌های جدی و چشم‌گیری بر فضای فرهنگی – زیارتی  شهر مشهد بگذارد. حال اگر آستان قدس رضوی حیطه مسئولیت و اقتدار فرهنگی خود را صرفاً اداره حرم بداند و پشت دیوارهای حرم را به حال خود رها سازد آیا این روند به کاهش نفوذ فرهنگی آن نخواهد انجامید و حتی بتدریج مناسبات داخلی حرم را تحت تأثیر قرار نخواهد دارد؟! به نظر می‌رسد که در صورت ادامه روند مدیریتی با رویکرد درون گرا و محدود به حریم حرم  –که به صرف اداره حرم و توسعه محدوده جغرافیایی آن قانع است– نه تنها از فرصت‌های عظیم توسعه حریم فرهنگی آن صرف‌نظر شده، بلکه هر روز بیش از قبل حتی محدوده جغرافیایی آن در معرض هجوم و محاصرة جریان‌های اقتصادی – فرهنگی رقیب قرار خواهد گرفت. در این میان راه‌اندازی یک شهرک بزرگ خدمات زیارت –که می‌تواند در نوع خود بزرگ‌ترین اقامت‌گاه جهانی زایر باشد‌– فارغ از اینکه بنیان مرصوصی در توسعه اقتدار فرهنگی گفتمان رضوی خواهد بود، همچنین این امکان را بوجود می‌آورد که تحت تابلوی معتبر و مقدس «آستان قدس رضوی» انبوهی از ارتباطات فرهنگی متمرکز، مؤثر و هدف‌مند با ده‌ها هزار زایر مدعّو برقرار شود. این شهرک زیارتی می‌تواند به کانون مصاحبت «آستان قدس رضوی» با آحاد برگزیده و نمونه دانش‌آموزان، دانشجویان، طلاب، کارآفرینان، صادرکنندگان، اساتید، معلمان، کارمندان، سربازان، مأمورین انتظامی و پلیس، نیروهای نظامی، صاحبان صنوف، هنرمندان و ... تبدیل گردد؛ این شهرک زیارتی همچنین می‌تواند به عنوان مرکز برگزاری اجلاس‌ها، هم‌اندیشی‌ها، کنگره‌ها و کنفرانس‌های مهم ملّی شناخته شود؛ این شهرک زیارتی می‌تواند سنت اعزام کاروان‌های ورزشی جمهوری اسلامی به مسابقات جهانی و المپیک را از جوار حرم علی‌ابن موسی الرضا -علیهماالسلام- محقق کند؛ این شهرک زیارتی می‌تواند در تقویم برنامه‌ریزی سالیانه خود هفته‌های اختصاصی صاحبان انواع حرف، هنرمندان هریک از رشته‌های هنری، ورزشکاران رشته‌های مختلف ورزشی، دانشمندان حوزه‌های مختلف علوم مهندسی، پزشکی‌، پایه و انسانی، درجه‌داران رده‌های مختلف نظامی و انتظامی، امامان جماعت و جمعه، مداحین اهل بیت و شعرای آیینی، ستاره‌های سینما و تلویزیون، پرستاران، پزشکان عمومی و تخصصی، شخصیت‌های سیاسی و احزاب، اقلیت‌های مذهبی، اهل سنت و ... را تدارک ببیند. همچنین فاصله نسبتاً طولانی حرم مطهر و از طریق یکی از سریع‌ترین قطارهای برقی جهان، ، به حداقل ممکن کاهش خواهد یافت و اینگونه به یگانگی حتی جغرافیای آنها خواهد انجامید.
- تأسیس مهدکودک‌های معظم آستان قدس رضوی در کلان شهرها:  مهدکودک‌های بزرگ به این آستانه امکان می‌دهد تا در طول یک مقطع زمانی مشخص، مثلاً یک‌ماه، میزبان همه مهدهای کودک‌ آن شهر یا منطقه شهری باشد. حضور هر ازگاه بچه‌ها و مربیان مهدکودکی کشور در اَبَرمهدهایی از ایندست و ارتباط گیری با برنامه‌های فرهنگی ناظر به گفتمان رضوی، تأثیرات چشمگیری در توسعه گفتمان و اقتدارفرهنگی آستان قدس خواهد داشت.
- ساماندهی شبکه «خادم یا کارشناسان مذهبی» معتمد آستان قدس در سراسر کشور: این شبکه آستانه را قادر می‌سازد که ارتباطات مذهبی خود را با زائرین مراجعه کننده به کارشناسان مستقر در حرم، ادامه دهد و ایشان را برای تکمیل چرخه مشاوره مذهبی حرم به «خادم یا کارشناسان» مستقر در مناطق مختلف کشور متصل کند.
- تأسیس آشپزخانه‌های غذای حضرتی در جغرافیاهای تجمع ایرانیان در اقصی نقاط جهان، مراکز استانی و مناطق شهری کشور: این آشپزخانه‌ها که هم راه‌اندازی و هم اداره آنها به اتکای نذورات مالی و هدایای رضوی اهالی همان منطقه صورت می‌گیرد، به قدر وسع خود می‌تواند حداکثر هرسال یکبار جمعیت‌های قابل توجهی از ساکنان محلّی را تحت پوشش متبرّک غذای حضرتی قرار دهد.
- تأسیس مؤسسات خیریه امام رضا -علیه‌السلام- در استان‌ها و شهرهای مختلف که مأموریت ویژه آنها کمک به افراد بی‌بضاعتی است که بدون دستگیری امکان زیارت آستان حضرت رضا -علیه‌السلام- را نخواهند داشت.
- تأسیس بزرگ‌ترین نمایشگاه و فروشگاه محصولات فرهنگی کشور در مجاورت آستان حضرت رضا علیه‌السلام: این «نمایشگاه یا فروشگاه» علاوه بر اینکه جغرافیای تجمیع و ویترین جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی خواهد بود و از این طریق به کانون دمیدن روحیه اعتماد به نفس فرهنگی در بدنه‌های میلیونی جمعیت ایرانی تبدیل خواهد شد؛ همچنین فرصتی مهیّا، مستوفا، صرفه‌جویانه و سالم جهت تأمین سبد مصرف فرهنگی خانوارها محسوب می‌شود. 
 
زائرنوازی فراحرمی . حرم داری فراملّی . حریم جهانی حرم . نشریه همگام . سازمان فرهنگی آستان قدس رضوی 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
عبارات کلیدی:
امتیاز دهید
بیشتر بخوانید
تبادل نظر کاربران
.

دسترسی سریع

  • آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
  • کتابخانه و موزه ملی ملک
  • کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
  • چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی
  • بنیاد فرهنگی آستان قدس

اشتراک بسته تخصصی فرهنگی


* پست الکترونیک
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر

نشریه همگام.

موسسات فرهنگی.

.
آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
کتابخانه و موزه ملی ملک
کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی
بنیاد فرهنگی آستان قدس
تربیت بدنی آستان قدس رضوی
به نشر
موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی
.