شنبه 16 مهر 1393
ارتباط با ما : 32223096-051
Farhangi@aqr.ir

امام صادق علیه‌السلام: هر آن کس که فاطمه را آنگونه که باید بشناسد, لیلة القدر را درک کرده, و فاطمه را از آن رو فاطمه گفته‌اند که مردم از شناخت او عاجزند.تفسیر فرات الکوفى/ص581

 

ظرفیت‌های فرهنگی تعامل با مخاطب جهانی

گفت‌وگو، احسان و عدالت

ما و تداول ایام و گردش کره خاکی به دور خورشید و جهان انسانی که هنوز در جستجوی آرامش است. ظاهراً حوالت تاریخی ماست که در مرحله‌ای از حیات تکاملی انسان بر روی کره خاکی قدم گذاشتیم که نزدیک‌ترین زمان‌ها به سرانجام داستان تکامل حیات بشر است. ما چه بخواهیم و چه نخواهیم، چه دوست داشته باشیم و چه نداشته باشیم، چه انتخاب کرده باشیم و چه نکرده باشیم جهانی شده‌ایم. 
گفت‌وگو، احسان و عدالت

در زمانه ما سخن گفتن ملت‌ها از سرنوشت مشترک و نگرانی مشترک به‌راحتی شنیده می‌شود. در سال گذشته بود که رهبر انقلاب در نامه به جوانان مغرب زمین از تروریسم به‌عنوان نگرانی مشترک ما و ایشان یاد کرد. جهانی‌شدن یا بهتر است بگوییم جهانی بودن مؤلفه شخصیتی یک انسان مؤمن است. اثبات این ادعا چندان هم کار سختی نیست کافی است در آیات ۱۰۷ انبیاء «وَما اَرْسَلْناک اِلّا رَحْمَةً لِلعالَمینَ» و یا ۲۵ حدید «لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالْبَیناتِ وَ اَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکتابَ وَالْمیزانَ لِیقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ...» کمی تأمل کنیم مفاهیم «عالمین» و «ناس» دلالت بر جامعه جهانی و جامعه بشری دارد؛ بنابراین دین به دنبال تشکیل جامعه‌ای جهانی بوده است و غایتی فرقه‌ای و طایفه‌ای نداشته است. از سویی دیگر درون‌مایه جامعه جهانی مورد انتظار دین «رحمت» و «عدالت» است؛ بنابراین ادیان الهی از ابتدا به دنبال تکامل فرهنگ بشری بر اساس رحمت و عدالت بوده‌اند؛ اما اینک ما به‌ مثابه جریانی ایمانی در قرن ۲۱ میلادی در کجای این پروسه تکامل فرهنگ جهانی بر اساس عدالت و رحمت قرار داریم؟
اگر کمی واقع‌بین باشیم ناگزیریم که بپذیریم ۱۱ فوریه ۱۹۷۹ یا همان ۲۲ بهمن ۵۷ خودمان، نقطه تأمل‌برانگیزی در پروسه تکامل فرهنگ جهانی بود. انقلاب در ایران برگرفته از آموزه‌های مکتب اسلام ناب به محوریت معارف پیامبر و اهل‌بیت ایشان به پیروزی رسید. انقلابی که در ضمیرش دغدغه‌ها و رسالت‌هایی پیامبرگونه هویدا بود و از این‌رو با مفاهیمی همچون جامعه جهانی و جامعه بشری بیگانه نبود؛ اما قصد ما در این نوشتار آسیب‌شناسی راه طی شده نیست هرچند که این آسیب‌شناسی بسیار ضروری و بایسته است. به نظر می‌آید ما در پیشبرد اهداف جهانی نهضت اسلامی خود دچار نوعی رکود و رخوت شده‌ایم که بخش مهمی از آن ناشی از فقر نظری ما در شناخت و چگونگی تعامل با جهان‌های فرهنگی در محیط جهانی است. باید بپذیریم که برای ارتباطی مؤثر با جهان‌های متکثر فرهنگی در محیط بین‌الملل ناگزیر از شناختی درون بود از این جهان‌ها هستیم و این مستلزم این است که به‌مثابه یک شیعه ایرانی به جهان پیرامون خود نگاه نکنیم. باید از انگاره‌ها و کلیشه‌های ذهنی خارج شویم تا «لسان قوم» را درک کنیم و مگر نه آن است که خداوند در آیه ۴ سوره ابراهیم فرمود: «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِیبَینَ لَهُمْ ...». درک لسان قوم نه یادگیری زبان بلکه فهم مؤلفه‌های فرهنگی مؤثر بر فرایند ادراک ایشان است که بدون شک بدون تعامل، گفتگو و تجربه زیسته امکان پذیر نیست. باید به یادداشته باشیم که پیامبر اسلام تا زمان بعثت، ۴۰ سال تجربه زیستن در دوران جاهلی داشت؛ بنابراین از اولین الزامات ارتباطات میان فرهنگی مؤثر از سوی آستان قدس رضوی می‌بایست فراهم آوردن امکان گفتگوهای میان فرهنگی و بین‌الادیانی در مشهد مقدس باشد. باید مشهد به شهری میان فرهنگی تبدیل شود تا امکان شناخت و طرح‌ریزی واقع‌بینانه برای گسترش معارف اهل‌بیت در جامعه جهانی فراهم شود. دانشگاه رضوی باید به دانشگاهی با جذابیت‌های بین‌المللی ارتقاء یابد چرا که بدون شناخت لسان قوم جهانی فرایند ادراک و شناخت صحیح از معارف اهل‌بیت در محیط جهانی شکل نخواهد گرفت. باید توجه داشت که گفتگوهای میان فرهنگی بر اساس اصل تعارف در قرآن که در آیه ۱۳ حجرات «یا أَیهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا ...» بدان اشاره شده است نه یک آموزه روشنفکرانه که خاستگاهی قرآنی دارد. البته باید توجه داشت که گسترش گفتگوهای میان فرهنگی در شهر مشهد می‌تواند به بهبود تصویر اسلام مخصوصاً اسلام اهل‌بیت در بین اندیشمندان جهانی نیز منتهی شود. این مسئله زمانی اهمیت بیشتری می‌یابد که بدانیم به دلیل اقدامات گروه‌های سلفی جهادی و هم‌چنین پروژه اسلام هراسی رهبری انقلاب برای اصلاح تصویر اسلام اقدام به نامه‌نگاری مستقیم با جوانان مغرب زمین در ۲ سال پیاپی کرد.
اما جدای از اهمیت گفتگوهای میان فرهنگی بر فرایند ادراک جامعه جهانی، بر اساس اصل جهان‌شمول رحمت نباید به‌صرف فعالیت‌های نظری و تئوریک بسنده کرد بلکه باید در نظر داشت که یکی از الزامات گسترش معارف اهل‌بیت، تألیف قلوب بندگان خدا و جذب دل‌های محرومان و مستضعفان به معارف اهل‌بیت از طریق ارائه خدمات متنوع آموزشی، اقتصادی، فرهنگی، بهداشتی و درمانی و... در سطح جهان است. در این راستا آستان قدس رضوی می‌بایست با راه‌اندازی یک بنیاد خیریه بین‌المللی و شبکه گسترده خدمات در سطح جهان حتی برای جذب فقرای جامعه آمریکا نیز برنامه داشته باشد. این بنیاد می‌تواند شبکه‌ای از مدارس در آفریقا و آسیا را راه‌اندازی و مدیریت کند و همچنین در بحران‌های مختلف بین‌المللی با ارتباط‌گیری با سازمان‌های بین‌المللی حضوری فعال و مؤثر داشته باشد. به‌عنوان مثال در بحران محاصره نوار غزه آستان قدس چه کارنامه‌ای داشته است؟ و یا در بحران مسلمانان میانمار و یا بحران غذا در آفریقا و قحطی در سومالی آیا آستان قدس حضوری داشته است؟ این در حالی است که بسیاری از بنیادهای خیریه مربوط به سعودی‌ها و یا آمریکایی‌ها در بحران‌های بین‌المللی به‌منظور ارائه خدمات و ایجاد همدلی محرومان و مستضعفان با ایشان حضوری بلندمدت و مؤثر دارند. باید به یاد داشت که آستان قدس به‌عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی برخلاف نهادهای حکومتی و دولتی منتسب به جمهوری اسلامی ایران محدودیت‌های حضور در بسیاری از محافل و مناطق جهان را ندارد و این مسئله مزیتی نسبی برای آستان قدس به‌حساب می‌آید.
اما جدای از گفتگو و احسان به‌عنوان دو مکانیسم مؤثر برای تأثیرگذاری بر فرهنگ جهانی نباید از نقش عدالت و عدالت‌خواهی در محیط بین‌الملل و تأثیر آن بر گسترش معارف اهل‌بیت نیز غافل بود. محیط جهانی به‌شدت متأثر از جنگ‌هایی است که ریشه در نظام ناعادلانه جهانی دارد. نظامی که به‌صورت سیستماتیک تبعیض و تحقیر ملت‌های مستضعف و مستقل را اعمال می‌کند. نظامی که متأسفانه با ورود به مرحله سرمایه‌داری پیچیده مالی به پدیده شکاف شمال – جنوب و نابرابری درآمدی در سطح جهان دامن می‌زند و عملاً جهان را به جولانگاه سوپرکلس‌ها یا همان ابر طبقه جهانی تبدیل کرده است.
بدون شک یکی از مهم‌ترین آموزه‌های اسلام که در معارف اهل‌بیت متجلی است مسئله عدالت است و بدون شک بدون عدالت نه صلحی به وجود می‌آید و نه پایدار خواهد بود. آرمان عدالت جهانی یکی از دغدغه‌های عدالت‌خواهان و فعالین جهانی است که آستان قدس رضوی می‌تواند با درکی هوشمندانه، از ظرفیت عدالت برای گسترش معارف اهل‌بیت در عرصه جهانی بهره گیرد. به‌عنوان مثال برگزاری کنفرانس‌های بین‌المللی با حضور فعالین عدالت‌خواه جهانی در شهر مشهد و یا راه‌اندازی اقدامات میدانی و فراگیر مشترک بین‌المللی با مشارکت فعالان عدالت‌خواه جهانی از مبدأ شهر مشهد می‌تواند زمینه همدلی هر چه بیشتر عدالت‌خواهان جهانی با مکتب اسلام ناب به محوریت اهل‌بیت باشد. باید به یادداشت که یکی از مهم‌ترین زمینه‌های نزدیکی ظهور حضرت حجت گسترش فرهنگ عدالت‌خواهی در جهان است. ازاین‌رو بسط معارف اهل‌بیت با محوریت مفهوم عدالت یکی از مقدمات ظهور حضرت حجت نیز به‌حساب می‌آید.
نگارنده این سطور که در قالب تشکل‌های مردم‌نهاد قریب به ۸ سال مشغول فعالیت‌های بین‌المللی بوده است. خاطرات و رخدادهای بسیاری را حول سه محور گفتگو، احسان و عدالت ناظر به گسترش معارف اهل‌بیت به خاطر دارد که در نوشتار کنونی فرصت و مجالی برای طرح آن‌ها نیست.
  
 
ظرفیت‌های فرهنگی ، تعامل ، مخاطب جهانی ، گفتگو ، احسان ، عدالت ، نشریه همگام ، سازمان فرهنگی ، آستان قدس رضوی 
 
امتیاز دهی
 
 

عبارات کلیدی:
امتیاز دهید
بیشتر بخوانید
تبادل نظر کاربران
.

دسترسی سریع

  • آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
  • کتابخانه و موزه ملی ملک
  • پایگاه اطلاع رسانی جوان
  • کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
  • چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی

اشتراک بسته تخصصی فرهنگی


* پست الکترونیک
 
امتیاز دهی
 
 

نشریه همگام.

موسسات فرهنگی.

.
آُستان مبارک حضرت حسین ابن موسی الکاظم - طبس میقات الرضا
کتابخانه و موزه ملی ملک
پایگاه اطلاع رسانی جوان
کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد استان قدس
چاپ و انتشارات آُتان قدس رضوی
بنیاد فرهنگی آستان قدس
تربیت بدنی آستان قدس رضوی
به نشر
موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی
.